 |
|
Het afgelopen decenium heeft de cartoon- en stripkunst in Tanzania een grote vlucht genomen. Inmiddels zijn er tientallen cartoonisten waarvan sommige door het hele land bekend zijn. Als belangrijke bronnen noemen zij nog altijd de namen van voorgangers die vanaf eind jaren zestig van de twintigste eeuw de weg vrijmaakten. De geschiedenis van Tanzaniaanse cartoons voert namelijk terug tot het werk van pioniers als Christian Gregory met zijn Chakubanga-cartoons in het dagblad Uhuru in de jaren zeventig en tachtig en Philip Ndunguru in de vroege jaren tachtig; uitgesproken politieke cartoons zijn van meer recente datum.
Cartoon (rechts:) Als je je laat registreren voor de verkiezingen, vergeet dan niet op mij te stemmen! Als je dat doet, zorg ik ervoor dat het iedere dag regent.
- We hebben genoeg van die valse beloften!
(Christian Gregory in Uhuru, 14 augustus 1980)
Het vroege cartoonpersonage Chakubanga van Christian Gregory verscheen vanaf 1967 in Uhuru. Stylistisch betreft hadden vooral de cartoons van Philip Ndunguru grote invloed. De personages die hij creëerde zoals Madenge, Kompredi Kipepe en Lodi Lofa, leven nog altijd voort in de striptijdschriften van vandaag. Toen Ndunguru in 1986 overleed moesten andere tekenaars worden gezocht om in zijn stijl te tekenen. Dat is waar Radi Washokera om de hoek kwam kijken, en na hem John Kaduma.
 Aanvankelijk domineerde het comics-tijdschrift Sani de markt, maar toen Kaduma overstapte naar Bongo ('Hersens', ook een platte aanduiding voor Tanzania), kwam er meer competitie. Midden jaren negentig switchte Kaduma weer naar Tabasamu ('Glimlach'). Tegen de tijd dat hij overleed, hadden alle striptijdschriften de nieuwe Tanzaniaanse tekenstijl overgenomen. Tot de andere populaire striptekenaars die in de jaren tachtig opkwamen behoort Gayo, wiens Kingo-strip door heel Oost-Afrika populair werd.
Cartoon (links): Dit is al de negende dag dat ik niet drink, het lijkt erop dat ik geen alcoholist meer ben.
- Zonder twijfel had je gewoon geen geld de laatste dagen! Dat weet ik gewoon...
(Christian Gregory, in Uhuru van 5 mei 1980)
|
HET TIJDPERK VAN DE POLITIEKE CARTOON |
Wat wij doen is karikaturen scheppen, met name van politici. Maar dat betekent niet dat overheidsfunctionarissen achter ons aan moeten zitten met een stok. Of dat krantenredacteuren ons moeten manipuleren.
- De Keniaanse cartoonist Maddo (Paul Kelemba)
In de late jaren negentig kregen de kranten en comics gezelschap van de cartoon-weekbladen Sanifu ('Compositie'), Risasi ('Kogel') en andere bladen die zich op cartoons richtten. Het waren instant-hits die ook meer openlijk politieke cartoonisten als Masoud Kipanya, Kijasti en Fred Halla een podium boden. Hun blik op het politieke landschap bleef niet onopgemerkt: zowel het publiek als de onderwerpen van hun tekeningen zagen in wat een krachtige medium cartoons kunnen zijn.
Genoemde Masoud, de meest invloedrijke politiek tekenaar destijds, legde februari 2002 uit hoe de omstandigheden voor cartoonisten eind jaren negentig begonnen te veranderen: "Rond 6 jaar geleden werden er een heleboel cartoons uitgegeven. We begonnen met Sanifu; daarna kwamen er een heleboel kranten bij. Toen hadden een hoop tekenaars een plek waar ze hun werk konden tonen, waar we onze mening konden uiten. We maakten destijds politieke cartoons. De overheid nam ons niet al te serieus. Maar toen begon onze invloed zichtbaar te worden. Want cartoonisten werden de spreekbuis van de armen. Wij voorspelden dingen, wij spraken politici aan: wij maakten ze duidelijk wat er gebeurde en wat er van hen, als politici, werd verwacht. Ik heb gezien wat onze invloed was: mensen hebben vaak gezegd 'Masoud, je bent geweldig, jij spreekt tenminste namens ons'. De mensen lijken het te snappen en ook de politici veranderen er soms door. Altijd als ze de tekeningen zien schamen ze zich om zo te worden afgebeeld. Dus dan zeggen sommigen: laten we maar geen problemen veroorzaken, want anders worden we ervoor gestraft in de krant. Dus ik denk dat onze cartoons invloed hebben gehad en altijd zullen hebben."
Terwijl de cartoons steeds populairder werden, werden sommige cartoonisten geconfronteerd met inperkingen van hun artistieke vrijheid. Mickey omschreef het in april 2003 alsvolgt: "Ik werkte vroeger altijd voor de kranten Business Times en Majira ('De Tijd') en ik freelancte als cartoonist. Tekenen deed ik destijds niet als beroep maar uit belangstelling, toen Sanifu nog werd uitgegeven als deel van Majira - het kwam toen eenmaal per week uit, op zondag. Ik werkte mee aan de eerste vier publicaties. We waren tamelijk vrij in wat we konden brengen. Tegenwoordig zijn we te ingeperkt. En dat is omdat de waarheid altijd machtig is. Zelfs als iemand misschien grote politieke of economische macht bezit, is de waarheid toch sterker. Daarom zie je dat cartoonisten worden beschouwd als een bedreiging van die mensen die hun macht misbruiken".
De tekenaars die zich hebben verenigd in PACT (Popular Association of Cartoonists in Tanzania) hebben goede hoop dat het internet hen zal helpen in alle vrijheid dingen te bespreken die onbesproken blijven in Tanzaniaanse kranten. Zoals Masoud het uitlegde: "Er zijn zoveel dingen gaande op het moment, in Tanzania en in de rest van de wereld. Ik wil over die dingen kunnen praten; Nathan, Mickey en Fred ook, net als de rest van de cartoonisten. Wat mijzelf betreft: ik krijg de ruimte, ook al word ik gecensureerd. Maar sommige van deze mensen krijgen geen ruimte om zich te uiten ten voordele van de hele samenleving".
Gedeeltelijk gebaseerd op interviews met Masoud Kipanya, Nathan Mapangala en Mickey (februari 2002) en Fred Halla (april 2003). Zie tevens de uitstekende beschrijving van de geschiedenis van cartoons in Tanzania op de Worldcomics-site.
|
|
